Συνέντευξη του κ. Χαραλαμπάκη, Σύμβουλου Εκπαίδευσης της Σχολής μας

Απόσπασμα από τη συνέντευξη του καθηγητή της Γλωσσολογίας στη ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ κ. Χριστόφορου Χαραλαμπάκη, Σύμβουλο Εκπαίδευσης του Σχολείου μας, με αφορμή την έκδοση του ΧΡΗΣΤΙΚΟΥ ΛΕΞΙΚΟΥ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ της ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΑΘΗΝΩΝ, του οποίου είναι ο επιστημονικός συντονιστής.

Κύριε Χαραλαμπάκη, είστε ο επιστημονικός συντονιστής του Χρηστικού Λεξικού της Νεοελληνικής Γλώσσας της Ακαδημίας Αθηνών. Χρειαζόταν ένα ακόμα λεξικό της γλώσσας μας;

Η γλώσσα εξελίσσεται διαρκώς. Είναι ζωντανός οργανισμός. Χρειαζόταν, επομένως ένα λεξικό που να αντικατοπτίζει τη σημερινή δυναμική μορφή της Νεοελληνικής. Η Ακαδημία Αθηνών, το Ανώτατο Πνευματικό Ίδρυμα της χώρας, είχε υποχρέωση να δώσει στον ελληνικό λαό ένα υπεύθυνο λεξικό, σύγχρονο και καινοτόμο. Τη Συμβουλευτική Επιτροπή του λεξικού αποτέλεσαν κορυφαίες προσωπικότητες της επιστήμης, οι ακαδημαϊκοί Κωνσταντίνος Δεσποτόπουλος, Νικόλαος Ματσανιώτης, Γρηγόριος Σκαλκέας, Νικόλαος Κονομής, Σπύρος Ιακωβίδης, Αθανάσιος Καμπύλης και Βασίλειος Πετράκος.

Ποιες είναι οι καινοτομίες του νέου λεξικού;

Δέκα είναι συνολικά οι καινοτομίες του λεξικού. Αναφέρω ενδεικτικά τρεις από αυτές: 1. Σύγχρονο, ριζικά ανανεωμένο λεξιλόγιο. Περιλαμβάνει 65.000 λήμματα και 10.000 σταθερές λεξικές συνάψεις του τύπου: φαινόμενο του θερμοκηπίου, κάτι τρέχει στα γύφτικα. 2. Κατηγοριοποίηση των λέξεων με βάση 30 υφολογικά κριτήρια, όπως: επίσημο (αβλέπτημα), νεανική αργκό (καλυτρότερος), λαϊκο-λογοτεχνικό (μισεύω), επιστημονικοί όροι (κατεχολαμίνες). 3. Καταγραφή των συνδυαστικών δυνατοτήτων των λέξεων: έρευνα: ακαδημαϊή, εκπαιδευτική, εμπειρική, πειραματική, πιλοτική, ποιοτική, ποσοτιή, πρωτογενής, στατιστική.

Γιατί υπάρχουν τόσες πολλές ξένες λέξεις στο λεξικό;

Η απάντηση είναι απλή. Γιατί όλες αυτές οι λέξεις χρησιμοποιούνται. Πως θα μεταφράζαμε, για παράδειγμα, τους αθλητικούς όρους γκολφ, γκραν πρι, κρίκετ, μπέιζμπολ, ράγμπι;

Χρησιμοποιήσατε για πρώτη φορά το κριτήριο της «χαλαρής νόρμας». Τι σημαίνει αυτό για τον μητρικό ομιλητή;

Μέχρι τώρα είχαμε συνηθίσει να θεωρούμε «σωστό» στη γλώσσα μόνο ένα πράγμα. Το Χρηστικό λεξικό δείχνει ότι η έννοια του «ορθού» και του «λάθους» έχει σχετική αξία. Η διπλή ορθογράφηση αποενοχοποιεί τον μητρικό ομιλητή. Έχουμε ισοδύναμες ορθογραφήσεις, όπως Θεοφάνεια και Θεοφάνια, φτώχεια και φτώχια.

Ποιο είναι το βασικό μήνυμα που περνά το Χρηστικό Λεξικό της Ακαδημίας;

Ότι η γλώσσα μας είναι πλούσια και εκφραστική. «Διαψεύδει αυτούς που θρηνούν για τη φθορά της», όπως τονίζει χαρακτηριστικά στον Πρόλογο του λεξικού ο Γενικός Γραμματέας της Ακαδημίας Αθηνών και επιστημονικός υπέυθυνος του έργου κ. Βασίλειος Πετράκος.